Incoterms 2020 Nedir? 11 Teslim Şekli, Grupları ve Doğru Kullanımı
Incoterms 2020, ICC'nin yayımladığı ve satıcı ile alıcı arasında teslim yeri, risk devri, masraf paylaşımı ve gümrük yükümlülüklerini standartlaştıran 11 kuraldan oluşur. Bir kuralı doğru okumanın anahtarı, riskin ve masrafın her zaman aynı noktada devretmediğini — özellikle C grubunda riskin çıkışta, masrafın ise varışa kadar satıcıda kaldığını — görmektir.
Incoterms 2020, dış ticaretin ortak dilidir: bir satış sözleşmesinde malın nerede teslim edildiğini, riskin ne zaman alıcıya geçtiğini, hangi masrafın kime ait olduğunu ve gümrük yükümlülüklerini üç harflik bir kısaltmayla tanımlar. Bu rehber, 11 kuralı taşıma moduna ve E/F/C/D harf gruplarına göre açıklar; en çok karıştırılan FCA-FOB ile CIF-CIP ayrımlarını ve riskin masraftan neden farklı noktada devredebildiğini netleştirir. Amaç bir kuralı "en iyi" diye önermek değil, seçtiğiniz teslim şeklini doğru okumanız ve sözleşmeye doğru yazmanızdır.
Incoterms 2020 Nedir ve Neyi Düzenlemez?
Incoterms, açılımıyla International Commercial Terms (Uluslararası Ticari Terimler), Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı standart kurallar bütünüdür. Bir satıcı ile alıcı arasında teslim yerini, riskin devrini, masrafların paylaşımını ve gümrük yükümlülüklerini standartlaştırır. Böylece farklı ülkelerdeki taraflar, üç harflik ortak bir kısaltma üzerinden aynı sorumluluk dağılımını anlar. Yürürlükteki güncel sürüm Incoterms 2020'dir.
Incoterms'in kapsamı bilinçli olarak dardır. Kurallar malın mülkiyetini (sahipliğinin ne zaman devrettiğini), ödeme koşullarını veya satış sözleşmesinin diğer şartlarını düzenlemez. Yalnızca teslim, risk, masraf ve gümrük sorumluluklarını belirler; bunların dışındaki her şey taraflar arasındaki satış sözleşmesine bırakılır.
Incoterms bir taslak ya da tavsiye metni değil, ICC'nin yürürlükteki kurallarıdır; "2020" ibaresi bu kuralların güncel sürümünü gösterir. Bir teslim şekli yazılırken sürümün açıkça belirtilmesi, hangi kural setinin uygulandığını netleştirir.
11 Kural ve Taşıma Modu: Her Mod İçin 7, Yalnız Deniz İçin 4
Incoterms 2020 toplam 11 kuraldan oluşur ve bu kurallar taşıma moduna göre iki gruba ayrılır. İlk grup her taşıma modu için (kara, hava, demir yolu ve multimodal taşımalar dâhil) kullanılabilir: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP — toplam yedi kural.
İkinci grup yalnızca deniz yolu ve iç su yolu taşımaları için tasarlanmıştır: FAS, FOB, CFR ve CIF — toplam dört kural. Bu kurallar teslim ve risk noktalarını gemi ve liman üzerinden tanımladığından, konteyner veya multimodal sevkiyatlarda genellikle "her mod" grubundaki kurallar daha uygun olur.
Deniz-özel bir kuralı konteyner yükünde kullanmak, riskin fiilen devrettiği yer ile kuralın tanımladığı yer arasında boşluk yaratabilir. Bu nedenle taşıma modu ile kuralın uyumu, teslim şekli belirlenirken baştan kontrol edilmelidir.
E, F, C, D: Harf Grupları Ne Anlatır?
Incoterms kuralları ilk harflerine göre dört mantıksal gruba ayrılır. E grubu (Çıkış) tek kuraldan oluşur: EXW (Ex Works / İşyerinde Teslim). Burada satıcının sorumluluğu asgari, alıcının sorumluluğu azamidir; mal, satıcının kendi tesisinde alıcının emrine hazır edildiğinde teslim edilmiş sayılır.
F grubu (Ana taşıma alıcıda) FCA, FAS ve FOB kurallarını kapsar. Bu grupta ana taşıma navlununu alıcı öder; satıcı malı belirlenen noktada (taşıyıcıya, gemi doğrultusunda ya da gemi güvertesinde) teslim eder, ana taşımanın organizasyonu ve masrafı alıcıya geçer.
C grubu (Ana taşıma satıcıda) CPT, CIP, CFR ve CIF kurallarını içerir. Bu grupta ana taşıma navlununu satıcı öder; ancak riskin devri daha erken gerçekleşir — mal ilk taşıyıcıya ya da gemiye teslim edildiğinde risk alıcıya geçer. Yani satıcı navlunu ödese de taşıma sırasındaki hasar riski alıcıdadır. Bu özellik, C grubunu en çok yanlış anlaşılan grup yapar.
D grubu (Varış) DAP, DPU ve DDP kurallarından oluşur ve satıcı sorumluluğunun en yüksek olduğu gruptur; satıcı malı belirlenen varış yerine kadar getirmekle yükümlüdür. DPU (2020 sürümünde eski DAT kuralının yeni adı), satıcının malı varış yerinde boşaltarak teslim ettiği tek kuraldır. DDP'de ise satıcı, ithalat gümrüklemesi ve ithalat vergileri dâhil azami sorumluluğu üstlenir.
En Çok Karıştırılan İki Konu: FCA-FOB ve CIF-CIP Sigortası
İlk karışıklık FCA ile FOB arasındadır. Konteyner ve multimodal yüklerde FCA (Free Carrier / Taşıyıcıya Teslim) önerilir; çünkü risk, yük terminalde ya da ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde devreder. FOB (Free On Board / Gemide Teslim) ise riski geminin güvertesinde devreder ve geleneksel olarak dökme ve konvansiyonel deniz yükleri için tasarlanmıştır. Konteyner yükünde FOB kullanmak, malın terminale teslimi ile gemiye yüklenmesi arasındaki dönemde risk açısından belirsizlik yaratabilir.
İkinci karışıklık CIF ile CIP arasındaki sigorta yükümlülüğüdür. Incoterms 2020'de CIP (Carriage and Insurance Paid To), satıcının azami teminat düzeyinde (ICC A klozu) sigorta yaptırmasını gerektirir. CIF (Cost, Insurance and Freight) ise satıcının asgari teminat düzeyinde (ICC C klozu) sigorta yaptırmasını gerektirir. İki kuralda da sigortayı satıcı yaptırır, ancak zorunlu teminat kapsamı farklıdır; bu nedenle sözleşmede hangisinin geçerli olduğu net olmalıdır.
Risk Devri ile Masraf Devri Aynı Nokta Olmayabilir
Incoterms'i doğru okumanın anahtarı, riskin devri ile masrafın devrinin her zaman aynı noktada gerçekleşmediğini görmektir. Risk, malın kaybolması ya da hasar görmesi sorumluluğunun alıcıya geçtiği andır; masraf devri ise belirli taşıma ve yan masrafların hangi noktadan itibaren alıcıya ait olduğunu gösterir.
Bu ayrım en belirgin biçimde C grubunda ortaya çıkar. CPT, CIP, CFR ve CIF'te satıcı ana taşıma navlununu varış noktasına kadar öder (masraf satıcıda), ancak risk çıkışta — mal ilk taşıyıcıya ya da gemiye teslim edildiğinde — alıcıya geçer. Dolayısıyla taşıma sırasında oluşan bir hasarda navlunu satıcı ödemiş olsa bile riski alıcı taşır. Uygulamada en sık yapılan hata, satıcının navlunu ödemesine bakıp riskin de varışta devrettiğini varsaymaktır.
D grubunda ise risk ve masraf aynı noktada — varış yerinde — buluşur; bu yüzden bu grupta risk-masraf ayrışması yoktur. Bir teslim şeklini değerlendirirken "navlunu kim ödüyor?" ile "riski kim taşıyor?" sorularının ayrı ayrı yanıtlanması gerekir.
Doğru Yazım: Kural + Adlandırılmış Yer + Incoterms 2020
Bir teslim şekli sözleşmede üç bileşenle yazılır: kuralın kısaltması, adlandırılmış yer ve sürüm. Örneğin "FCA İzmir Limanı, Incoterms 2020" yazımı; hangi kuralın, hangi yerde ve hangi sürüme göre uygulandığını tek satırda belirtir. Adlandırılmış yerin net ve tek anlamlı olması kritiktir, çünkü riskin ve masrafın devrettiği fiziksel nokta bu yere göre belirlenir.
Adlandırılmış yer belirsiz bırakıldığında (örneğin yalnızca şehir adı yazılıp terminal ya da tesis belirtilmediğinde) tarafların risk ve masraf devir noktası konusunda anlaşmazlığa düşme ihtimali artar. Bu nedenle kural kadar, yerin ne kadar açık tanımlandığı da önemlidir.
Forwardie, sevkiyatınıza uygun teslim şeklinin belirlenmesinde ve taşıma organizasyonunda destek olur; teklif ve operasyon bu teslim şekline göre kurgulanır. Belirli bir Incoterm bağlamdan bağımsız olarak "en iyi" diye önerilmez — doğru kural; taşıma modu, yük tipi, gümrük düzeni ve tarafların üstlenmek istediği risk-masraf dağılımına göre değişir.
C Grubu (CPT/CIP/CFR/CIF) — D Grubu (DAP/DPU/DDP)
| C Grubu (CPT/CIP/CFR/CIF) | D Grubu (DAP/DPU/DDP) |
|---|
| Ana taşımayı kim öder | Ana taşıma navlununu satıcı öder; CPT, CIP, CFR ve CIF'te ana taşımanın sözleşmesi ve masrafı satıcıya aittir. | Satıcı malı varış yerine kadar getirmekle yükümlüdür; ana taşıma ve varışa kadarki taşıma satıcıya aittir. |
| Risk nerede devreder | Risk erken devreder: mal ilk taşıyıcıya (CPT/CIP) ya da gemiye (CFR/CIF) teslim edildiğinde, yani çıkışta alıcıya geçer. | Risk varışta devreder: mal belirlenen varış yerine ulaşana (DPU'da orada boşaltılana) kadar satıcıda kalır. |
| Masraf nerede devreder | Ana taşıma masrafı varış noktasına kadar satıcıdadır; yani masraf devri, risk devrinden sonra ve daha ileri bir noktada gerçekleşir. | Hem masraf hem risk varış yerine kadar satıcıdadır; ikisi aynı noktada buluşur. |
| Satıcı sorumluluğu nereye kadar | Satıcı navlun sözleşmesini yapar ve ana taşımayı varış noktasına kadar öder; ancak taşıma sırasındaki hasar riskini üstlenmez, çünkü risk çıkışta devretmiştir. | Satıcı malı fiilen varış yerine getirene kadar hem masraf hem risk açısından sorumludur; DDP'de bu sorumluluk ithalat gümrüğü ve vergilerini de kapsar. |
| Gümrük ve boşaltma | İhracat gümrüklemesi satıcıda; varışta boşaltma ve ithalat gümrüklemesi kural gereği satıcıya ait değildir. | DAP'ta boşaltma alıcıda; DPU'da boşaltmayı satıcı yapar; DDP'de ithalat gümrüklemesi ve ithalat vergileri satıcıya aittir. |
| Ne zaman uygun | Satıcının ana taşımayı organize edip navlunu ödemesinin, riskin ise erken (çıkışta) alıcıya geçmesinin taraflarca anlaşıldığı sevkiyatlar. CPT/CIP her taşıma modunda, CFR/CIF yalnızca deniz ve iç su yolunda kullanılır. | Satıcının malı varış yerine kadar teslim etmeyi ve riski varışta devretmeyi taahhüt ettiği sevkiyatlar. DAP, DPU ve DDP her taşıma modunda kullanılabilir. |
| Risk-masraf ayrışması | En kritik nokta: risk ile masraf aynı yerde devretmez. Risk çıkışta (ilk taşıyıcı/gemi), masraf ise varış noktasına kadar satıcıdadır. Bu ayrışma, Incoterms'te en çok karıştırılan konudur. | Risk ve masraf aynı noktada, yani varış yerinde devreder; C grubundaki gibi bir ayrışma yoktur. |
Adım adım
- Kuralın tam yazımını üç bileşenle teyit edin: Sözleşmedeki teslim şeklinin kural kısaltması, adlandırılmış yer ve "Incoterms 2020" sürüm ibaresini içerdiğinden emin olun. Örneğin "FCA İzmir Limanı, Incoterms 2020". Eksik bir bileşen (örneğin sürümün yazılmaması) hangi kural setinin geçerli olduğu konusunda belirsizlik yaratır.
- Adlandırılmış yeri tek anlamlı biçimde okuyun: Yalnızca şehir adını değil, liman, terminal ya da tesis düzeyinde belirlenmiş yeri kontrol edin. Riskin ve masrafın devrettiği fiziksel nokta bu yere göre okunduğundan, adlandırılmış yer belirsizse anlaşmazlık riski artar.
- Kuralın taşıma moduyla uyumunu kontrol edin: Yalnızca deniz ve iç su yolu için olan FAS, FOB, CFR ve CIF'in konteyner ya da multimodal bir yükte kullanılıp kullanılmadığına bakın. Bu tür yüklerde her taşıma modunda geçerli EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP kuralları modla daha uyumludur.
- Risk devri ile masraf devri noktalarını ayrı ayrı belirleyin: "Navlunu kim ödüyor?" ile "riski kim taşıyor?" sorularını ayrı yanıtlayın. Özellikle C grubunda (CPT/CIP/CFR/CIF) masrafın varışa kadar satıcıda, riskin ise çıkışta alıcıda olduğunu unutmayın; iki noktanın çakıştığını varsaymayın.
- Gümrük ve boşaltma sorumluluğunu netleştirin: İhracat ve ithalat gümrüklemesinin hangi tarafta olduğunu ve boşaltmayı kimin yapacağını belirleyin. DPU'da malı varış yerinde satıcı boşaltır; DDP'de ithalat gümrüklemesi ve ithalat vergileri satıcıya aittir.
- Sigorta yükümlülüğünü ve teminat kapsamını doğrulayın: Teslim şekli CIP ise satıcı azami teminat (ICC A klozu), CIF ise asgari teminat (ICC C klozu) düzeyinde sigorta yaptırır. Sözleşmede bu iki kuraldan biri geçiyorsa, yazılan zorunlu teminat kapsamının kurala uygun olduğunu teyit edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Incoterms 2020 nedir?
Incoterms (International Commercial Terms), Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı ve satıcı ile alıcı arasında teslim yeri, risk devri, masraf paylaşımı ile gümrük yükümlülüklerini standartlaştıran kurallardır. Incoterms 2020, bu kuralların yürürlükteki güncel sürümüdür ve toplam 11 kuraldan oluşur.
Incoterms malın mülkiyetini veya ödemeyi düzenler mi?
Hayır. Incoterms yalnızca teslim, risk, masraf ve gümrük sorumluluklarını belirler; malın mülkiyetinin ne zaman devrettiğini, ödeme koşullarını ya da satış sözleşmesinin diğer şartlarını düzenlemez. Bu konular taraflar arasındaki sözleşmeye bırakılır.
11 Incoterms kuralı nasıl gruplanır?
İki şekilde. Taşıma moduna göre: her taşıma modu için (multimodal dâhil) kullanılabilen yedi kural EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP; yalnızca deniz ve iç su yolu için dört kural FAS, FOB, CFR, CIF. Ayrıca ilk harflerine göre E (EXW), F (FCA/FAS/FOB), C (CPT/CIP/CFR/CIF) ve D (DAP/DPU/DDP) gruplarına ayrılır.
FCA ile FOB arasındaki fark nedir?
FCA'da (Taşıyıcıya Teslim) risk, yük terminalde ya da ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde devreder ve kural her taşıma modunda kullanılabilir; bu nedenle konteyner ve multimodal yüklerde FCA önerilir. FOB'da (Gemide Teslim) risk geminin güvertesinde devreder ve kural geleneksel olarak dökme ve konvansiyonel deniz yükleri için tasarlanmıştır.
CIF ile CIP sigortası arasındaki fark nedir?
Her iki kuralda da sigortayı satıcı yaptırır, ancak Incoterms 2020'de zorunlu teminat düzeyi farklıdır. CIP satıcının azami teminat (ICC A klozu), CIF ise asgari teminat (ICC C klozu) düzeyinde sigorta yaptırmasını gerektirir.
C grubunda satıcı navlunu öderken risk neden erken devreder?
C grubunda (CPT, CIP, CFR, CIF) masraf ile risk farklı noktalarda devreder. Satıcı ana taşıma navlununu varış noktasına kadar öder, ancak risk mal ilk taşıyıcıya ya da gemiye teslim edildiğinde — yani çıkışta — alıcıya geçer. Bu nedenle taşıma sırasında oluşan bir hasarda navlunu satıcı ödemiş olsa bile riski alıcı taşır; bu, Incoterms'te en sık karıştırılan noktadır.
Bilgi Merkezi